- વર્નિયર બેવલ પ્રોટ્રેક્ટર (Vernier Bevel Protractor) એ ખૂણાને ખૂબ જ ચોકસાઈથી માપવા માટેનું સાધન છે. તેના દ્વારા 5 મિનિટ (5') જેટલી ઝીણી ચોકસાઈથી માપ લઈ શકાય છે.
- વર્નિયર બેવલ પ્રોટ્રેક્ટરનું Least Count (LC):
કોઈપણ માપક સાધન દ્વારા માપી શકાય તેવા નાનામાં નાના માપને તેનું 'લીસ્ટ કાઉન્ટ' કહેવાય છે. બેવલ પ્રોટ્રેક્ટર માટે તે 5 મિનિટ (5') હોય છે.
તેની ગણતરી:
1. મેઈન સ્કેલના એક કાપાનું મૂલ્ય = 1ડિગ્રી
2.વર્નિયર સ્કેલના કુલ 12 કાપા, મેઈન સ્કેલના 23 કાપા (એટલે કે 23ડિગ્રી) જેટલી જગ્યા રોકે છે.
3. તેથી, વર્નિયર સ્કેલના એક કાપાનું મૂલ્ય = {23}/{12} = 1ડિગ્રી 55'
4.Least Count = (મેઈન સ્કેલના 2 કાપા) - (વર્નિયર સ્કેલનો 1 કાપો)
LC = 2ડિગ્રી- 1ડિગ્રી 55' = 5'
માપ લેવાની રીત નીચે મુજબના સોપાનમાં સમજી શકાય છે:
1. સાધનની ગોઠવણી (Setting the Tool)
સૌ પ્રથમ જે વસ્તુનો ખૂણો માપવાનો હોય, તેને પ્રોટ્રેક્ટરના Base (Stock) અને Blade ની વચ્ચે એવી રીતે ગોઠવો કે બંને સપાટીઓ વસ્તુને બરાબર સ્પર્શતી હોય. ત્યારબાદ લોકિંગ સ્ક્રૂની મદદથી રીડિંગને લોક કરી દો.
2. મેઈન સ્કેલનું રીડિંગ (Main Scale Reading)
ડાયલ પર રહેલા '0' થી '90' સુધીના કાપાઓ જુઓ.
વર્નિયર સ્કેલનો '0' (Zero) મેઈન સ્કેલના કયા કાપાને વટાવી ગયો છે તે જુઓ.
આ માપ ડિગ્રી માં હશે.
દાખલા તરીકે: જો '0' નો કાપો 25 અને 26 ની વચ્ચે હોય, તો મુખ્ય માપ 25° ગણાશે.
3. વર્નિયર સ્કેલનું રીડિંગ (Vernier Scale Reading)
હવે જુઓ કે વર્નિયર સ્કેલનો કયો કાપો મેઈન સ્કેલના કોઈ પણ એક કાપા સાથે બરાબર સીધી લીટીમાં મેચ થાય છે.
વર્નિયર સ્કેલ પર દરેક કાપો 5 મિનિટ દર્શાવે છે (0, 15, 30, 45, 60).
દાખલા તરીકે: જો વર્નિયર સ્કેલનો 6ઠ્ઠો કાપો મેચ થતો હોય, તો 6 \times 5 = 30 મિનિટ થશે.
4. કુલ માપની ગણતરી (Total Calculation)
કુલ માપ મેળવવા માટે મેઈન સ્કેલ અને વર્નિયર સ્કેલના માપનો સરવાળો કરો.
- સૂત્ર:
Total Reading = {Main Scale Degrees} +{Vernier Division X 5'}
ઉદાહરણ:
મેઈન સ્કેલ રીડિંગ = 25°
વર્નિયર સ્કેલ રીડિંગ = 30'
કુલ માપ = 25° 30' (25 ડિગ્રી અને 30 મિનિટ)
- ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો:
દિશા: જો તમે શૂન્યની જમણી બાજુએ ડિગ્રી માપી રહ્યા હોવ, તો મિનિટ પણ જમણી બાજુના સ્કેલ પર જ જોવી.
ચોકસાઈ: માપ લેતી વખતે હંમેશા આંખ સ્કેલની બરાબર સામે રાખવી જેથી પેરેલેક્સ એરર (Parallax Error) ન આવે.
