Micrometer માં રીડિંગ કઈ રીતે લેવું? .... વધુ માહિતી માટે અહીં ક્લિક કરો

 

 

માઈક્રોમીટર (Micrometer Screw Gauge) એ વર્નિયર કેલિપર કરતા પણ વધુ ચોકસાઈથી (0.01 mm સુધી) માપ લેવા માટે વપરાતું સાધન છે. માઈક્રોમીટરથી રીડિંગ લેવાની પદ્ધતિ નીચે મુજબ છે:

૧. માઈક્રોમીટરના મુખ્ય ભાગો

માપ લેતા પહેલા આ બે સ્કેલ સમજવા જરૂરી છે:

• Main Scale (Sleeve Scale): જે આડી લાઈન પર હોય છે (તેને Pitch Scale પણ કહેવાય છે).

• Circular Scale (Thimble Scale): જે ગોળ ફરે છે અને તેના પર ભાગ પાડેલા હોય છે.

---

૨. રીડિંગ લેવાના સ્ટેપ્સ

સ્ટેપ ૧: લઘુત્તમ માપશક્તિ (Least Count - LC) જાણો સામાન્ય રીતે માઈક્રોમીટરની લઘુત્તમ માપશક્તિ 0.01 mm હોય છે.

• ​લઘુતમ માપ શક્તિ શોધવાનું સૂત્ર:

​માઇક્રોમીટરની લઘુતમ માપ શક્તિ શોધવા માટે નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ થાય છે:

 L.C. =  Pitch (પિચ) / Number of divisions on Circular Scale (વર્તુળાકાર સ્કેલ પરના કાપાની સંખ્યા)

ગણતરીની સમજ (ઉદાહરણ):
​ધારો કે તમારી પાસે એક પ્રમાણભૂત માઇક્રોમીટર છે, તો તેની ગણતરી આ મુજબ થશે:
​૧. પિચ (Pitch): થિમ્બલને એક આખું ચક્ર ફેરવતા તે મેઈન સ્કેલ પર જેટલું અંતર કાપે તેને પિચ કહેવાય. સામાન્ય રીતે આ 0.5 mm અથવા 1 mm હોય છે.
૨. વર્તુળાકાર સ્કેલના કાપા: થિમ્બલ (Circular Scale) પર સામાન્ય રીતે 50 અથવા 100 કાપા હોય છે.

• ​જો પિચ 0.5 mm હોય અને કાપા 50 હોય તો: 

L.C. = 0.5 mm / 50 =  0.01mm

• જો પિચ 1 mm હોય અને કાપા 100 હોય તો: 

L.C. = 1 mm / 100 = 0.01mm

ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો:
​ચોકસાઈ: માઇક્રોમીટર એ વર્નિયર કેલિપર્સ (0.1 mm) કરતા ૧૦ ગણી વધુ ચોકસાઈથી માપ લઈ શકે છે.
​બ્રિટિશ માપ: ઇંચ માઇક્રોમીટરમાં લઘુતમ માપ શક્તિ સામાન્ય રીતે 0.001" (inch) હોય છે.
​ઝીરો એરર: માપ લેતા પહેલા એ ચેક કરવું જરૂરી છે કે જ્યારે એરણ (Anvil) અને સ્પિન્ડલ સ્પર્શે ત્યારે વર્તુળાકાર સ્કેલનું '0' મેઈન સ્કેલની રેખા સાથે મેચ થાય છે કે નહીં. 

સ્ટેપ ૨: મુખ્ય સ્કેલનું રીડિંગ (Main Scale Reading - MSR) લો.

 

• વસ્તુને Anvil અને Spindle ની વચ્ચે મૂકીને Ratchet થી ટાઈટ કરો (જ્યાં સુધી 'ચટ-ચટ' અવાજ ન આવે).

• હવે Sleeve (સ્થિર ભાગ) પર દેખાતો છેલ્લો આંકડો જુઓ.

• જો ઉપરની લાઈનમાં 5 દેખાય અને નીચેની લાઈનમાં અડધો કાપો (0.5) દેખાય, તો MSR = 5.5 mm.

સ્ટેપ ૩: સર્ક્યુલર સ્કેલનું રીડિંગ (Circular Scale Reading - CSR) લો

• જુઓ કે સર્ક્યુલર સ્કેલનો કયો કાપો મુખ્ય સ્કેલની આડી લાઈન (Reference Line) સાથે બરાબર મેચ થાય છે.

• ધારો કે 28મો કાપો મેચ થાય છે.

• હવે તેને LC સાથે ગુણો: $28\times 0.01=0.28\text{ mm}$.

સ્ટેપ ૪: કુલ રીડિંગ (Total Reading) ગણો

$$\text{Total Reading}=\text{MSR}+(\text{CSR}\times \text{LC})$$

$$\text{Total Reading}=5.5\text{ mm}+0.28\text{ mm}=5.78\text{ mm}$$

---

૩. ખાસ ટિપ્સ (ચોકસાઈ માટે)

• ઝીરો એરર (Zero Error): માપ લેતા પહેલા બંને જડબા બંધ કરો. જો સર્ક્યુલર સ્કેલનો '0' મુખ્ય લાઈનથી ઉપર કે નીચે હોય, તો તેટલી ત્રુટિ (Error) પ્લસ કે માઈનસ કરવી પડે.

• રેચેટ (Ratchet) નો ઉપયોગ: હંમેશા છેલ્લે રેચેટથી જ ટાઈટ કરવું જેથી વસ્તુ પર વધારે દબાણ ન આવે અને માપ સાચું મળે.

 

માઈક્રોમીટરમાં Zero Error (શૂન્ય ત્રુટિ) સમજવી ખૂબ જરૂરી છે, કારણ કે જો સાધનમાં ખામી હોય તો તમારું માપ ખોટું આવી શકે છે.

જ્યારે તમે માઈક્રોમીટરના બંને જડબા (Anvil અને Spindle) ને પૂરેપૂરા બંધ કરો અને સર્ક્યુલર સ્કેલનો '0' મુખ્ય સ્કેલની રેફરન્સ લાઈન સાથે મેચ ન થાય, ત્યારે તેને 'Zero Error' કહેવાય.

૧. પોઝિટિવ ઝીરો એરર (Positive Zero Error)

જો સર્ક્યુલર સ્કેલનો '0' રેફરન્સ લાઈનથી નીચે રહી જાય, તો તેને પોઝિટિવ એરર કહેવાય. આનો અર્થ એ છે કે સાધન પહેલેથી જ થોડું માપ બતાવી રહ્યું છે.

• ગણતરી: જેટલા કાપા નીચે હોય તેને $0.01$ થી ગુણો.

• સુધારો: ફાઈનલ રીડિંગમાંથી આ એરર બાદ (Subtract) કરવી પડે.

૨. નેગેટિવ ઝીરો એરર (Negative Zero Error)

જો સર્ક્યુલર સ્કેલનો '0' રેફરન્સ લાઈનથી ઉપર નીકળી જાય, તો તેને નેગેટિવ એરર કહેવાય.

• ગણતરી: કુલ કાપા (ધારો કે 50) માંથી મેચ થતો કાપો બાદ કરી તેને $0.01$ થી ગુણો.

• સુધારો: ફાઈનલ રીડિંગમાં આ એરર ઉમેરવી (Add) પડે.

  એક ઉદાહરણ:

  ધારો કે તમારું રીડિંગ $5.78\text{ mm}$ આવ્યું છે અને સાધનમાં $+0.02\text{ mm}$ ની પોઝિટિવ એરર છે, તો સાચું માપ:

  $$5.78-0.02=5.76\text{ mm}$$

   

---

૩. માઈક્રોમીટરથી માપ લેતી વખતે આ બાબતો ખાસ ચકાસો:

સ્ટેપ	વિગત
પિચ (Pitch)	સ્ક્રૂને એક આંટો ફેરવતા તે કેટલા mm આગળ વધે છે (સામાન્ય રીતે 0.5 mm).
શૂન્ય તપાસ	માપ લેતા પહેલા સાધનને સાફ કરી શૂન્ય ત્રુટિ ચેક કરો.
લોક (Lock)	માપ લીધા પછી Lock Nut નો ઉપયોગ કરો જેથી માપ બદલાય નહીં.